Met enige trots presenteren we u het lesprogramma “Bronnen van vrijheid”. Dit is een lesprogramma dat 14 lessen wijsgerige antropologie aanbiedt (zie hiervoor het tabblad 'Overzicht lessen'. Wij denken dat we met dit programma iets toevoegen aan de bestaande programma’s. Sterker, wij denken dat dit programma totaal anders is. Dit programma is overigens ontwikkeld in samenspraak met docenten filosofie uit het voortgezet onderwijs en is getest in een lessituatie.

We willen deze toelichting beginnen met de veronderstelling waar dit lesprogramma op is gebouwd: “er bestaat geen neutrale en geen objectieve presentatie van kennis”. Elke auteur maakt keuzes waarin zijn of haar opvattingen doorklinken, soms is dat verborgen in de keuze van het materiaal, de mate van ruimte die een bepaalde wetenschapper, gebeurtenis of auteur krijgt, soms is dat openlijk door het commentaar. Veel auteurs proberen hun voorkeur te verbergen door een onderkoelde stijl en gematigd commentaar, waarin zoveel mogelijk de middenweg wordt gezocht. Wij vinden dit geen goede filosofie, omdat het geen recht doet aan de hartstocht voor de waarheid en noemen dit soort presentaties pseudo-objectiviteit. Alle auteurs die in dit lesprogramma voorkomen waren door de waarheid gegrepen en dachten dat zij de waarheid hadden gevonden en hadden geen enkele belangstelling voor een “middenweg”. Zij waren er op uit om de dwaalwegen van hun voorgangers te ontmaskeren, zodat de mensheid nu eindelijk –door hun enig juiste theorie- het licht zou zien.  Filosofie is een woordenstrijd en dat mag de leerling best proeven in zijn lesmateriaal. Het moge duidelijk zijn, wij geloven niet in pseudo-objectiviteit; niet in de filosofie, maar ook niet in geschiedenis, fysica of talen. Gelukkig onderschrijft de wetgever deze veronderstelling en gelooft zij evenmin in pseudo-objectiviteit. Waar is anders de vrijheid van onderwijs goed voor als er wel een neutrale of objectieve presentatie van kennis mogelijk is? Met de vrijheid van onderwijs erkent de wetgever pluralisme in de presentatie van kennis, maar stelt wel eisen aan het niveau van kennisverwerving. Dit lesprogramma is dus niet neutraal, niet in filosofische zin, maar ook niet in levensbeschouwelijke zin. Het is christelijk en kan ook worden gebruikt in lessen levensbeschouwing of catechisatie.

Een belangrijk leerdoel in filosofie is het ontwikkelen van een eigen positie en dat kan alleen als verschillen als verschillen worden gepresenteerd en als de positie van de auteur bekritiseerd kan worden. In dit lespakket nemen we soms expliciet stelling, maar altijd zo dat de leerling begrijpt dat hier anders over gedacht kan worden. Daarnaast presenteren wij de positie van de auteurs  zo oorspronkelijk mogelijk inclusief hun hartstocht voor de waarheid. Wij streven naar pluriformiteit in de presentatie en hopen dat leerlingen gegrepen worden door de filosofie en vanaf nu zich niet meer tevreden stellen met pseudo-objectiviteit. Het lesprogramma voldoet verder aan de niveaueisen die de wetgever stelt, sterker dit lesprogramma bevat teveel stof en behandelt die soms behoorlijk complex. U kunt dit lesprogramma het beste zien als een voorraadkast waaruit u een keuze moet maken.  Elke les bestaat uit drie delen (algemeen, verdieping en een primaire tekst) zodat u de keuze heeft om op drie verschillende niveaus een bepaalde les aan te bieden. Elke les staat grotendeels op zichzelf. Dit betekent dat lessen –afhankelijk van de doelstelling van een docent- kan worden overgeslagen, op een eerder of later moment kunnen worden gegeven en dat de keuze van het niveau per les kan worden afgewogen (stel u behandelt les 4 uitgebreid dan kunt u les 5 oppervlakkig  behandelen en les 6 weer zeer uitgebreid). Om uw keuze te faciliteren hebben wij een aantal zaken in deze website opgenomen. Allereerst voor de docenten die te weinig lesruimte en een specifieke doelstelling hebben zijn een aantal aparte leswegen ontwikkeld, waarin een flink aantal lessen worden overgeslagen. Deze leswegen zijn de wetenschappelijke, de religieuze, de metafysische, de creatieve en de snelste weg naar het eindexamen vwo, voor meer informatie, klik hier. Daarnaast is een overzicht opgenomen waar de verplichte onderdelen van het eindexamen vwo worden behandeld (zie het tabblad 'Vindplaats verplichte begrippen') en een suggestie voor de invulling per les (zie het tabblad 'Suggesties per les'). Hierbij dient te worden vermeld dat dit lesmateriaal continu geactualiseerd wordt zodat het blijft voldoen aan de exameneisen.

Tenslotte, filosofie maakt hongerig naar meer filosofie. Het doceren van deze stof is ook voor de docent een uitdaging om zijn eigen meningen te toetsen en te verdiepen. Ieder doet zich op zijn eigen manier, maar een aantal goede wetenschappelijke artikelen zijn hierbij nooit weg. Zie het tabblad 'Links' voor downloadable artikelen.

Stichting voor Reformatorische wijsbegeerte

Hillie van der Streek
Jos Boer
Arjan de Visser