Stichting voor Christelijke Filosofie

Afscheidsrede Maarten Verkerk

Op 4 oktober hield prof. dr. Maarten Verkerk zijn afscheidsrede als als bijzonder hoogleraar Christelijke Filosofie aan de Universiteit Maastricht. De titel van zijn rede luidde: ‘De verborgen dimensie van de klimaatcrisis: Religie, duurzaamheid en inclusie – pleidooi voor het heilige‘.

Klik hier voor de volledige tekst.


Samenvatting

Het debat over de klimaatcrisis wordt omgeven door levensgrote dilemma’s. Aan de ene kant laten de rapporten van de IPCC, een internationale organisatie die zich met klimaatverandering bezighoudt, zien dat de klimaatcrisis wordt veroorzaakt door de activiteiten van de mens. Drastische maatregelen zijn nodig om de stijging van de zeespiegel te beperken. Aan de andere kant ontkennen populistische partijen dat klimaatverandering veroorzaakt wordt door de mens of ontkennen ze de klimaatverandering zelf. Ook zien we de terugtrekking van Amerika uit de klimaatakkoorden van Parijs.

Maarten Verkerk

In mijn afscheidsrede stel ik de verborgen dimensie van de klimaatcrisis aan de orde; een dimensie die we niet zien of niet willen zien.

Bruno Latour, een Franse filosoof, is van mening dat de klimaatcrisis veroorzaakt wordt door de moderne mens. Hij stelt dat er de laatste decennia iets bijzonders gebeurt: de aarde komt in opstand. Latour gebruikt het beeld van het toneelspel om duidelijk te maken wat er gebeurt. Op het toneel staan de acteurs centraal. Zij spelen een actieve rol en bepalen de ontknoping. De decors, de coulissen en het gebouw zijn passief. Ze vormen de achtergrond. Dit beeld geeft volgens Latour een goede beschrijving van de verhouding tussen de moderne mens en de aarde in het verleden. De mens is actief en de aarde is passief. In de laatste decennia is daar echter verandering in gekomen. De decors, de coulissen en het gebouw zijn actief geworden, zijn het toneel opgeklommen en spelen een hoofdrol. Het hele verhaal verandert en de ontknoping wordt een groot vraagteken. De aarde is – in de woorden van Latour – een „politieke actor” geworden.  

Latour is van mening dat de klimaatcrisis samenhangt met andere verschijnselen. Hij wijst op fenomenen als meer ruimte voor de economie, explosie van ongelijkheden, migratiecrisis, ontkenning van de klimaatverandering en de opkomst van het populisme. In zijn visie hangen al deze verschijnselen nauw samen. Het zijn allemaal symptomen van een en hetzelfde probleem.   Ik bespreek de visie van Latour mede op basis van de filosofen Ferry, Szerszynski en Dooyeweerd. Ik laat zien dat de bovengenoemde problemen een gezamenlijke noemer hebben. Dat er sprake is van een verborgen dimensie. Namelijk, de opkomst van de moderne en de postmoderne mens heeft geleid tot het stap voor stap verbreken van alle verbindingen. Eerst de verbinding met God, daarna de verbinding met de natuur en ten slotte die met de medemens. Bij christenen is ook sprake van verbroken verbindingen: we zijn ‘vergeten’ dat alle verbindingen van de mens betekenis krijgen vanuit Jezus Christus. Niet alleen de verbinding met God, maar ook die met de medemens en de natuur.


Afscheid Maarten Verkerk in het nieuws

Het Reformatorisch Dagblad en het Nederlands Dagblad besteedden aandacht aan het afscheid van Maarten Verkerk.

Het RD plaatste het opinie-artikel ‘Klimaatcrisis kent verborgen dimensie van verbroken verbindingen‘, dat een samenvatting biedt van de afscheidsrede van Maarten Verkerk.

Ook het ND publiceerde een opinie-artikel met een samenvatting van de rede (‘De aarde wordt een angstaanjagend monster‘). Daarnaast interviewden zij Maarten Verkerk over zijn afscheid (‘CU-senator Maarten Verkerk neemt geen afscheid van Limburg‘). Om de artikelen te kunnen lezen, moet u wel inloggen op de betreffende websites.