Stichting voor Christelijke Filosofie

Blog

Op de ALV van 28 juni 2021 zijn de jaarrekening van Vereniging voor Reformatorische Wijsbegeerte en het jaarverslag vastgesteld. Het jaarverslag zal binnenkort op onze website worden gepubliceerd. Ook heeft het bestuur de jaarrekening van Stichting voor Christelijke Filosofie vastgesteld.

U kunt de jaarrekeningen en (binnenkort) het jaarverslag vinden op deze pagina.

Nieuw boek over filosofische ethiek in de neocalvinistische traditie door Bart Cusveller

Integriteitskwesties zijn meer dan ooit in het nieuws. In de media gaat het veel over conflicten en schandalen in het bedrijfsleven en in de bestuurswereld. Vaak domineren bedrijfskunde en bedrijfskunde discussies over maatregelen om de integriteit van werkprocessen te ‘managen’. Minder horen we over integriteitsvraagstukken in mensgerichte beroepen als zorg en onderwijs. Beroepsethiek in die domeinen gaat meestal niet over maatregelen als codes, kaders en commissies, maar over de verhouding van de persoon en de professie tot het goede.

Volgens onderzoeker en docent aan Hogeschool Viaa Bart Cusveller kunnen zulke ethische benaderingen niet zonder elkaar. Hij schreef een boek over een omvattend perspectief op ethische kwesties. In Naar behoren zoekt Cusveller een benadering van ethiek in een filosofische traditie die zichzelf graag als integraal ziet, het neocalvinisme. Een overzichtswerk over filosofische ethiek in deze stroming was er nog niet. Het boek wordt op zaterdag 19 juni (digitaal) gepresenteerd tijdens de Christelijke Filosofie Conferentie (deelname via www.christelijkefilosofie.nl).

In Naar behoren. Filosofische ethiek in de neocalvinistische traditie onderzoekt Cusveller de vraag: wat is moreel naar behoren? In de praktijk zijn moreel goede beslissingen en gedragingen vaak knap ingewikkeld. Niet alleen omdat mensen heel verschillend over ethiek en moraal denken, maar ook omdat de beslissingen en gedragingen zelf ingewikkeld zijn. Bezinning op het moreel goede kan niet volstaan met eenzijdige benaderingen. Moreel denken en handelen vraagt om het bij elkaar houden van verschillende aspecten, verbanden en motieven. Het neocalvinisme biedt een perspectief dat zelfs om verschillende redenen ‘integraal’ genoemd kan worden. Aan de orde komen voortrekkers als Herman Bavinck, Herman Dooyeweerd en André Troost, de uitwerkingen van Bob Goudzwaard en Egbert Schuurman, gesprekspartners als Richard Mouw en Nicholas Wolterstorff, en de toepassingen van Roel Kuiper en de Normatieve Praktijkenbenadering.

Het boek geeft de lezer inzicht in de ontwikkeling van de ethiek in dit protestant-christelijke denken. Het is daarmee zowel informatief over de geschiedenis als over de inhoud van deze stroming. Het boek verschijnt in de christelijk-filosofische boekenreeks Verantwoording (van Stichting voor Christelijke Filosofie) en is onderdeel van Cusvellers postdocstudie naar integriteitsvraagstukken in de mensgerichte beroepen.

Er zijn recent twee nieuwe boeken van onze emeritus-hoogleraar Henk Geertsema verschenen.

Het eerste boek is Homo Respondens: Essays in Christian Philosophy. Dit boek bevat een Engelstalige collectie van de belangrijkste essays van Henk Geertsema van de afgelopen decennia.

Het tweede boek is Bijbel en evolutie: blijvend conflict of verrassende ruimte. In dit boek wil Henk Geertsema duidelijk maken dat de tegenstelling tussen schepping en evolutie niet terecht is. Geloof en wetenschap sluiten elkaar niet uit. Zij hebben beide een eigen karakter. En ze hebben elkaar nodig. Dit boek gaat alle Bijbelteksten langs die gaan over de schepping en wordt uitgezocht in hoeverre de Bijbel ruimte geeft voor het wetenschappelijk wereldbeeld dat ontstaat met de evolutietheorie.

Lees een recensie van Bijbel en evolutie in het Nederlands Dagblad.

Zit je op het vwo en doe je dit jaar eind eindexamen filosofie? En ben je op zoek naar goede teksten over het thema ‘het goede leven en de vrije markt’?

Op de website van ons tijdschrift Sophie staat een essay van Prof. dr. ir. Henk de Vries met verwerkingsvragen over het eindexamenonderwerp filosofie 2020 – 2021. Lees het essay!

Morgen wordt alles beter

Henk Jochemsen en Maarten Verkerk, beide emeritus hoogleraar Christelijke Filosofie, hebben samen een boek geschreven: Morgen wordt alles beter. De mogelijkheden en ethiek van gentechnologie.

Een van de grootste vragen op dit moment is hoe wij om moeten gaan met de mogelijkheden van gentechnologie. Gentechnologie zal namelijk niet alleen ziektes voorgoed uitbannen, maar lijkt ons ook de mogelijkheden te gaan bieden om de mensheid te verbeteren. Deze veelbelovende technologie roept echter veel vragen op.

Dit boek vormt een belangrijke bijdrage aan een genuanceerde discussie en beoordeling van gentechnologie, in de diepe overtuiging dat we als pluriforme samenleving keuzen moeten maken die goed zijn voor de samenleving als geheel. Het biedt een spannende zoektocht in het lastige onderwerp van gentechnologie. In deze zoektocht maken de auteurs gebruik van verschillende sciencefictionfilms en -romans.

Lees hier een fragment van het boek.

Naar aanleiding van de verschijning van het boek, publiceerde Trouw een interview met Henk Jochemsen.

Er is een tweetal nieuwe boeken verschenen in onze digitale bibliotheek.

Het e-book van Marinus Dirk Stafleu behandelt natuur en vrijheid als twee polen in de geschiedenis van de westerse filosofie. Hij laat zien hoe deze tegenstelling vanaf de zeventiende eeuw de westerse wijsbegeerte beheerst.

Waarheid en wijsheid in de economie is een bundeling van bijdragen van Roelf Haan. Hij schrijft in het voorwoord dat de essays “vragen en voorvragen aan de orde stellen waarvan de economische theorie zich zelf niet per se rekenschap geeft en die toch met de economie alles te maken hebben”.

Verder zijn in de digitale bibliotheek vele artikelen, redes en boeken te vinden die allemaal gratis te raadplegen zijn.

De december-editie van Aspecten is weer verschenen!

In deze editie staat Bart Cusveller in de schijnwerpers als voorzitter van de boekenreeksredactie. Hij vertelt in het interview over zijn visie op de boekenreeks en ook over zijn nieuwe boek over wijsgerige ethiek dat binnenkort in de reeks zal verschijnen.

Verder in het nummer kunt u een kort interview lezen met onze oude en nieuwe voorzitter, Peter Sneep en Dirk van Schepen.

Hier kunt u alle edities van Aspecten vinden.


Wist u dat u Aspecten gratis per post kunt ontvangen? Zo blijft u op de hoogte van ons werk. Stuur een mail naar info@christelijkefilosofie.nl om u aan te melden.

Er is in onze cultuur iets merkwaardigs aan de hand met lichamelijkheid. Enerzijds leven we in een ‘lichaamscultuur’, waarin het van belang is om er goed uit te zien en fit te blijven. Dat wordt gepropageerd in reclames, de media, sportwereld en showbusiness. Anderzijds is het verstand onverminderd dominant en doet het lichaam vaak niet mee in ons dagelijks leven. Velen van ons hebben ‘hoofdberoepen’ en lijken op hun vrije tijd aangewezen om aandacht te besteden aan hun lichaam.

In kerken zie je iets soortgelijks. Zo bidden we vaak meer en specifieker voor gemeenteleden met fysieke kwalen dan voor mensen die met zichzelf of hun geliefden in de knoop zitten. Tegelijk wordt in veel kerkdiensten qua inhoud en vorm vooral ons verstand aangesproken en komt ons lichaam er maar bekaaid van af.

Het is deze scheiding tussen geest en lichaam, en fragmentatie (van de verschillende kanten van ons mens-zijn) die Philip Troost ter discussie stelt. Zo ook in zijn nieuwe boek Raak me aan (Nederlands Dagblad 28 augustus), dat een hartstochtelijk pleidooi is voor fysieke nabijheid en aanraking, ook of misschien wel juist in coronatijd.

Behalve van theologie en psychologie maakt hij dankbaar gebruik van inzichten uit de christelijke filosofie. God is één en wij mensen, die naar zijn beeld geschapen zijn, zijn dat ook. De werkelijkheid is aan de mens gegeven en bestaat uit verschillende aspecten, die op elkaar inwerken en een samenhangend geheel vormen. Dit geldt ook voor de mens. Philip Troost richt zich hierbij specifiek op vier aspecten van ons mens-zijn: fysiek, psychisch, geestelijk (spiritueel) en sociaal. Als we het belang van en de samenhang tussen deze aspecten niet honoreren, is dat vragen om problemen en komen we als mens niet tot onze bestemming (heelheid).

Philip Troost gaat nog een stap verder als hij betoogt dat lichamelijkheid niet alleen een belangrijk aspect is, maar onze primaire bestaans- en kenwijze. Met ons verstand kunnen we onszelf nog voor de gek houden, maar ons lichaam liegt nooit. Onze tastzin ontwikkelt zich als eerste. Dat begint al in de baarmoeder en ouders houden hun baby – als het goed is – niet voor niets zo vaak vast. Dat woord ‘houvast’ is niet toevallig fysiek, zegt Philip Troost. We kunnen houvast proberen te vinden in allerlei zaken, maar het belangrijkste was en is dat we vastgehouden worden. Of neem het woord ‘aanraken’. Natuurlijk, we kunnen elkaar positief raken met woorden, maar vaak ‘zegt’ een liefdevolle blik of omhelzing meer en raakt die ons dieper.

Een interessante vraag is of Philip Troost hier zelf iets doet wat hij juist bestrijdt: een aspect, in zijn geval het fysieke, belangrijker maken (verabsoluteren) dan de andere. Toch lijkt er veel voor zijn betoog te zeggen. Dat God zelf lichamelijk mens werd en ons juist op die manier nabij komt, kan de kern van het christelijk geloof genoemd worden. Ook de christelijke filosofie heeft er aandacht voor dat de werkelijkheid zich eerst en als een geheel aan ons geeft in onze (zogenoemde naïeve) ervaring. Pas daarna komt onze theoretische denkhouding, die zich in ieder geval in eerste instantie richt op slechts een deel van de werkelijkheid.

Philip Troost was al langer van plan om dit boek te schrijven, maar heeft er vanwege de coronacrisis meer vaart achter gezet. Hij protesteert tegen fysieke afstand als het ‘nieuwe normaal’ om zo het coronavirus te bestrijden en coronadoden te voorkomen. In de woorden van misschien wel de meest treffende zin uit het boek: ‘Als je op je laat inwerken wat de negatieve impact van een afstandscultuur is op onze geestelijke, psychische en sociale gezondheid, kun je rustig stellen dat we bereid zijn te stoppen met leven om maar te voorkomen dat we ziek worden of sterven.’

In de maatschappelijke en politieke discussie ligt de focus vaak op de prijs die we moeten betalen in termen van het aantal besmettingen en doden als we onvoldoende afstand en dergelijke tot elkaar houden. Maar dan vergeten we dat we door een exclusief fysieke focus net zo goed een prijs betalen wat betreft onze psychische, spirituele en sociale gezondheid. Wat is belangrijker? Die vraag is niet zo maar beantwoord. Inzicht in een bredere en samenhangende visie op gezondheid, zoals Philip Troost die aanreikt, helpt in ieder geval om je hiervan bewust te zijn en in concrete situaties een afgewogen keuze te maken.

Dat vraagt ook om een overheid die daar oog voor heeft en ruimte voor schept. Philip Troost laat zien dat onze omgang met het coronavirus veel zegt over ons mens- en wereldbeeld. Dat geldt voor ons persoonlijk, maar ook voor de overheid. De overheid is inderdaad niet neutraal en hanteert, bewust of onbewust, een bepaald mens- en wereldbeeld bij het maken van beleid. Raak me aan is daarom ook een oproep aan de overheid en zeker christen-politici om zich, juist in coronatijd, in te zetten voor de hele mens en de voorwaarden te creëren voor een echte samen-leving. Dat kan betekenen dat de overheid meer ruimte geeft voor (de keuze voor) fysieke nabijheid, omdat dat onze relaties, stemming en geloofsleven ten goede komt.

Sander Luitwieler is directeur van Stichting voor Christelijke Filosofie en van het Lindeboom Instituut (voor medische ethiek)

Dit artikel is op 9 september 2020 in het Nederlands Dagblad gepubliceerd.

Het derde nummer van ons tijdschrift Sophie van 2020 is verschenen. In dit nummer kunt u onder andere lezen over:

  • De banaliteit van het kwaad. Jan Hoogland schrijft over het werk van filosofe Hannah Arendt.
  • De vraag of lijden schoonheid heeft. Hierover schrijft Aart Deddens een driedelige rubriek (jawel, in één nummer), naar aanleiding van het werk van kunstenaar Käthe Kollwitz.
  • Hoe kerkvaders dachten over slavernij. Joost Hengstmengel legt uit hoe bij de kerkvaders realisme en idealisme op een inspirerende manier combineerden.
  • Jacques Ellul als theoloog. Roelf Haan schetst een portret van deze grote denker naar aanleiding van een Nederlandse vertaling van een boek van Ellul, De grote stad: een Bijbels perspectief.
  • Overdwars lezen, en waarom dat niet de oplossing is voor het tot je nemen van de uitdijende culturele canon. Aldus Hans Ester.

Geïnteresseerd in Sophie? Vraag hier een gratis proefnummer aan of meld je aan als abonnee (voor studenten het eerste halfjaar gratis). Zie www.sophieonline.nl voor meer informatie over Sophie.

Kunst maakt deel uit van Gods goede schepping. Schepping, zondeval en verlossing raken alle terreinen van het leven, ook het culturele leven. Dit maakt kunst, kunst­geschiedenis en esthetica tot belangrijke aandachtsgebieden.

Lange tijd vormde het christelijk geloof een vruchtbare bedding voor allerlei vor­men van creativiteit. Welke rol hebben het calvinisme en neocalvinisme hierin gespeeld? Wat hadden en hebben zij gelovigen op dit punt te bieden? Welke eigen accenten leggen zij? Wat is volgens hen ‘kunst D.V.’, kunst Deo Volente, kunst naar Gods wil? Dit boek laat zien dat de calvinistische traditie op eigen wijze bijdroeg aan de kunst en de reflectie daarop.

De bundel start bij Calvijn en de door hem geïnspireerde kunst. Het meeste licht valt op het neocalvinisme, te beginnen bij Abraham Kuyper, die de kunst een warm hart toedroeg. Vervolgens komen toonaangevende kunsthistorici en esthetici van neocal­vinistische signatuur aan het woord. Ook de opleving van de recente kunsttheologie wordt niet vergeten, die na langdurige verwaarlozing bruist van nieuw elan.

Recensies van Kunst D.V.

Kunst D.V. is het 39e deel uit de boekenreeks Verantwoording. Het boek kost €29,90 (exclusief verzendkosten). Stuur ons een e-mail om het boek te bestellen.