Stichting voor Christelijke Filosofie

Blog

Er is in onze cultuur iets merkwaardigs aan de hand met lichamelijkheid. Enerzijds leven we in een ‘lichaamscultuur’, waarin het van belang is om er goed uit te zien en fit te blijven. Dat wordt gepropageerd in reclames, de media, sportwereld en showbusiness. Anderzijds is het verstand onverminderd dominant en doet het lichaam vaak niet mee in ons dagelijks leven. Velen van ons hebben ‘hoofdberoepen’ en lijken op hun vrije tijd aangewezen om aandacht te besteden aan hun lichaam.

In kerken zie je iets soortgelijks. Zo bidden we vaak meer en specifieker voor gemeenteleden met fysieke kwalen dan voor mensen die met zichzelf of hun geliefden in de knoop zitten. Tegelijk wordt in veel kerkdiensten qua inhoud en vorm vooral ons verstand aangesproken en komt ons lichaam er maar bekaaid van af.

Het is deze scheiding tussen geest en lichaam, en fragmentatie (van de verschillende kanten van ons mens-zijn) die Philip Troost ter discussie stelt. Zo ook in zijn nieuwe boek Raak me aan (Nederlands Dagblad 28 augustus), dat een hartstochtelijk pleidooi is voor fysieke nabijheid en aanraking, ook of misschien wel juist in coronatijd.

Behalve van theologie en psychologie maakt hij dankbaar gebruik van inzichten uit de christelijke filosofie. God is één en wij mensen, die naar zijn beeld geschapen zijn, zijn dat ook. De werkelijkheid is aan de mens gegeven en bestaat uit verschillende aspecten, die op elkaar inwerken en een samenhangend geheel vormen. Dit geldt ook voor de mens. Philip Troost richt zich hierbij specifiek op vier aspecten van ons mens-zijn: fysiek, psychisch, geestelijk (spiritueel) en sociaal. Als we het belang van en de samenhang tussen deze aspecten niet honoreren, is dat vragen om problemen en komen we als mens niet tot onze bestemming (heelheid).

Philip Troost gaat nog een stap verder als hij betoogt dat lichamelijkheid niet alleen een belangrijk aspect is, maar onze primaire bestaans- en kenwijze. Met ons verstand kunnen we onszelf nog voor de gek houden, maar ons lichaam liegt nooit. Onze tastzin ontwikkelt zich als eerste. Dat begint al in de baarmoeder en ouders houden hun baby – als het goed is – niet voor niets zo vaak vast. Dat woord ‘houvast’ is niet toevallig fysiek, zegt Philip Troost. We kunnen houvast proberen te vinden in allerlei zaken, maar het belangrijkste was en is dat we vastgehouden worden. Of neem het woord ‘aanraken’. Natuurlijk, we kunnen elkaar positief raken met woorden, maar vaak ‘zegt’ een liefdevolle blik of omhelzing meer en raakt die ons dieper.

Een interessante vraag is of Philip Troost hier zelf iets doet wat hij juist bestrijdt: een aspect, in zijn geval het fysieke, belangrijker maken (verabsoluteren) dan de andere. Toch lijkt er veel voor zijn betoog te zeggen. Dat God zelf lichamelijk mens werd en ons juist op die manier nabij komt, kan de kern van het christelijk geloof genoemd worden. Ook de christelijke filosofie heeft er aandacht voor dat de werkelijkheid zich eerst en als een geheel aan ons geeft in onze (zogenoemde naïeve) ervaring. Pas daarna komt onze theoretische denkhouding, die zich in ieder geval in eerste instantie richt op slechts een deel van de werkelijkheid.

Philip Troost was al langer van plan om dit boek te schrijven, maar heeft er vanwege de coronacrisis meer vaart achter gezet. Hij protesteert tegen fysieke afstand als het ‘nieuwe normaal’ om zo het coronavirus te bestrijden en coronadoden te voorkomen. In de woorden van misschien wel de meest treffende zin uit het boek: ‘Als je op je laat inwerken wat de negatieve impact van een afstandscultuur is op onze geestelijke, psychische en sociale gezondheid, kun je rustig stellen dat we bereid zijn te stoppen met leven om maar te voorkomen dat we ziek worden of sterven.’

In de maatschappelijke en politieke discussie ligt de focus vaak op de prijs die we moeten betalen in termen van het aantal besmettingen en doden als we onvoldoende afstand en dergelijke tot elkaar houden. Maar dan vergeten we dat we door een exclusief fysieke focus net zo goed een prijs betalen wat betreft onze psychische, spirituele en sociale gezondheid. Wat is belangrijker? Die vraag is niet zo maar beantwoord. Inzicht in een bredere en samenhangende visie op gezondheid, zoals Philip Troost die aanreikt, helpt in ieder geval om je hiervan bewust te zijn en in concrete situaties een afgewogen keuze te maken.

Dat vraagt ook om een overheid die daar oog voor heeft en ruimte voor schept. Philip Troost laat zien dat onze omgang met het coronavirus veel zegt over ons mens- en wereldbeeld. Dat geldt voor ons persoonlijk, maar ook voor de overheid. De overheid is inderdaad niet neutraal en hanteert, bewust of onbewust, een bepaald mens- en wereldbeeld bij het maken van beleid. Raak me aan is daarom ook een oproep aan de overheid en zeker christen-politici om zich, juist in coronatijd, in te zetten voor de hele mens en de voorwaarden te creëren voor een echte samen-leving. Dat kan betekenen dat de overheid meer ruimte geeft voor (de keuze voor) fysieke nabijheid, omdat dat onze relaties, stemming en geloofsleven ten goede komt.

Sander Luitwieler is directeur van Stichting voor Christelijke Filosofie en van het Lindeboom Instituut (voor medische ethiek)

Dit artikel is op 9 september 2020 in het Nederlands Dagblad gepubliceerd.

Het derde nummer van ons tijdschrift Sophie van 2020 is verschenen. In dit nummer kunt u onder andere lezen over:

  • De banaliteit van het kwaad. Jan Hoogland schrijft over het werk van filosofe Hannah Arendt.
  • De vraag of lijden schoonheid heeft. Hierover schrijft Aart Deddens een driedelige rubriek (jawel, in één nummer), naar aanleiding van het werk van kunstenaar Käthe Kollwitz.
  • Hoe kerkvaders dachten over slavernij. Joost Hengstmengel legt uit hoe bij de kerkvaders realisme en idealisme op een inspirerende manier combineerden.
  • Jacques Ellul als theoloog. Roelf Haan schetst een portret van deze grote denker naar aanleiding van een Nederlandse vertaling van een boek van Ellul, De grote stad: een Bijbels perspectief.
  • Overdwars lezen, en waarom dat niet de oplossing is voor het tot je nemen van de uitdijende culturele canon. Aldus Hans Ester.

Geïnteresseerd in Sophie? Vraag hier een gratis proefnummer aan of meld je aan als abonnee (voor studenten het eerste halfjaar gratis). Zie www.sophieonline.nl voor meer informatie over Sophie.

Kunst maakt deel uit van Gods goede schepping. Schepping, zondeval en verlossing raken alle terreinen van het leven, ook het culturele leven. Dit maakt kunst, kunst­geschiedenis en esthetica tot belangrijke aandachtsgebieden.

Lange tijd vormde het christelijk geloof een vruchtbare bedding voor allerlei vor­men van creativiteit. Welke rol hebben het calvinisme en neocalvinisme hierin gespeeld? Wat hadden en hebben zij gelovigen op dit punt te bieden? Welke eigen accenten leggen zij? Wat is volgens hen ‘kunst D.V.’, kunst Deo Volente, kunst naar Gods wil? Dit boek laat zien dat de calvinistische traditie op eigen wijze bijdroeg aan de kunst en de reflectie daarop.

De bundel start bij Calvijn en de door hem geïnspireerde kunst. Het meeste licht valt op het neocalvinisme, te beginnen bij Abraham Kuyper, die de kunst een warm hart toedroeg. Vervolgens komen toonaangevende kunsthistorici en esthetici van neocal­vinistische signatuur aan het woord. Ook de opleving van de recente kunsttheologie wordt niet vergeten, die na langdurige verwaarlozing bruist van nieuw elan.  

Kunst D.V. is het 39e deel uit de boekenreeks Verantwoording. Het boek kost €29,90 (exclusief verzendkosten). Stuur ons een e-mail om het boek te bestellen.

Deze week verscheen weer een nieuwe editie van onze halfjaarlijkse nieuwsbrief Aspecten (jaargang 40, nummer 1).

In deze editie kunt u een interview lezen met prof. dr. ir. Jan van der Stoep, die per 1 maart begonnen is als bijzonder hoogleraar Christelijke Filosofie in Wageningen.

Verder in deze Aspecten:

  • Een interview met student Wilbert Gorter over zijn ervaringen met het onderwijs van onze Delftse hoogleraar Marc de Vries
  • Informatie over nieuwe boeken in onze boekenreeks: Multiculturele gerechtigheid (deel 38) en Kunst D.V. (deel 39)
  • Directeur Sander Luitwieler geeft een update over de voortgang van het werk op het bureau van Christelijke Filosofie
  • College-agenda voor het komende semester.

Lees de digitale versie van Aspecten.

Wat is waarheid?

Dat is de vraag die in het tweede nummer van Sophie van dit jaar wordt gesteld. Wat voor ‘waar’ (of ‘waars’) heeft deze Sophie te bieden?

  • Volgens Jan Hoogland is waarheid een evaluatief begrip.
  • Aart Deddens onderzoekt vriendschap met de waarheid.
  • Henk Jochemsen laat met behulp van Heidegger zien dat waarheid berust op een vorm van openbaring.
  • De waarheid is te vinden in de innerlijkheid, aldus Renée van Riessen.
  • Peter Blokhuis betoogt dat journalisten moeten streven naar het ware verhaal dat relevant is voor de samenleving.
  • Aart Nederveen laat in een interview weten dat hij bij waarheid denkt aan antwoord.

Geïnteresseerd in Sophie? Vraag hier een gratis proefnummer aan of meld je aan als abonnee (voor studenten het eerste halfjaar gratis).

De eerste editie van 2020 van Philosophia Reformata is verschenen.

Te lezen in dit nummer:

  • Een artikel van René van Woudenberg, waarin hij twee toetstenen voor de filosofie onderzoekt en vergelijkt: de naïeve ervaring (Dooyeweerd) en het gezonde verstand (Moore en Reid).
  • Een studie van Ad van Geesbergen, Johan Graafland en Jan Hoogland over de spanningen in het paradigma van de milieu-economie.
  • Een artikel van Herman Dooyeweerd over de leer van de analogie in de thomistische wijsbegeerte en in de wijsbegeerte der wetsidee. Dit artikel verscheen in 1942 in Philosophia Reformata en is voor dit nummer naar het Engels vertaald door Chris van Haeften.

Abonnees op Philosophia Reformata kunnen hier inloggen (volg de instructies op deze pagina).

Op het online platform NieuwWij is recent een artikel verschenen van onze hoogleraar Renée van Riessen over multiculturaliteit en gerechtigheid.

In het artikel geeft Van Riessen een beknopte weergave van het recent vertaalde essay Multiculturele gerechtigheid van Jonathan Chaplin. Dit essay, samen met een aantal reacties, verscheen in de boekenreeks Verantwoording.

Het eerste nummer van de tiende jaargang van Sophie staat in het teken van ‘Duurzaamheid’. Dit thema stond ook centraal tijdens de Christelijke Filosofie Conferentie van 25 januari 2020. Verschillende workshopleiders van die conferentie hebben hun bijdrage omgewerkt tot een artikel.

Een kleine selectie van wat er in dit nummer zoal wordt betoogd:

  • Het christendom bevat een rijkdom aan ideeën, verhalen en concepten voor het ontwikkelen van een nieuwe ecologische ethiek (zo betoogt Roel Kuiper in het openingsessay)

  • Het belangrijkste onderscheid is niet dat tussen mens en dier, maar dat tussen Schepper en schepsel (aldus Eva van Urk, in haar artikel over antropocentrisme in de christelijke theologie)

  • Het gebruik van een glazen ketchupfles in plaats van een plastic exemplaar kan de wereld mooier maken (lees het artikel van André van Delft om te weten waarom dat zo is).

  • Met aandacht koken kan een eerste stap zijn naar een ecologisch verantwoorde omgang met voedsel (volgens Teunis Brand, die in zijn artikel de filosofie van Albert Borgmann in relatie tot duurzaamheid onderzoekt).

Geïnteresseerd in Sophie? Vraag hier een gratis proefnummer aan of meld je aan als abonnee (voor studenten het eerste halfjaar gratis).

Er is een nieuw boek verschenen in onze Verantwoordingsreeks: Multiculturele gerechtigheid.

Hedendaagse samenlevingen worden geconfronteerd met het verschijnsel van de culturele en religieuze diversiteit. Dit ‘multiculturalisme’ werd eerst als een verrijking beschouwd, maar later groeide ook de aandacht voor de problematische kanten ervan.

In zijn essay Multiculturele gerechtigheid ontwikkelt Jonathan Chaplin op basis van uitgangspunten van de christelijke filosofie een politiek denken waarin het ideaal van multiculturele gerechtigheid centraal staat.

In deze bundel zijn ook vijf korte artikelen opgenomen met reacties op Chaplins denken. Drie artikelen zijn geschreven door auteurs die verbonden zijn aan de wetenschappelijke instituten van politieke partijen: Hans van de Breevaart (SGP), Wouter Beekers (ChristenUnie) en Jan Prij en Pieter Jan Dijkman (CDA). Het vierde artikel is van Enis Odaci, hij richt zich als moslim al jaren op de praktijk van de interreligieuze dialoog. Jan Hoogland evalueert het debat dat in deze bundel is gevoerd. Waar staan we nu?

Klik hier voor een leesfragment.

Het boek kost €21,90. U kunt het boek bestellen door een mail te sturen naar info@christelijkefilosofie.nl.

Onder redactie van Simon Polinder en onze hoogleraar prof. dr. Govert Buijs is recent het boek ‘Christian Faith, Philosophy & International Relations: The Lamb and the Wolf‘ verschenen.

In het boek stellen verschillende auteurs de vraag hoe onderwerpen zoals de opkomst en neergang van grootmachten, handelsoorlogen, terrorisme, nieuw nationalisme en identiteitspolitiek vanuit een christelijk perspectief begrepen kunnen worden.

Het doel van de bundel is om antwoorden vanuit verschillende christelijke tradities te presenteren, van de katholieke sociale leer en het neocalvinisme tot christelijk-realisme. De bundel bevat fundamentele filosofische en theologische studies naar internationale betrekkingen, maar ook case-studies naar inspirerende christelijke leiders zoals Robert Schuman, Dag Hammarskjöld en Abraham Kuyper.

De meeste hoofdstukken uit deze bundel zijn al eerder verschenen in uitgaven van Philosophia Reformata (Volume 80 nummer 1 en Volume 81 nummer 1).

Meer informatie over het boek is te vinden op de website van uitgeverij Brill en op Google Books.

De paperback van het boek kost €59 en kan worden besteld via de website van Brill. U kunt een kortingscode opvragen van 25% (geldig tot 1 juni 2020).