Stichting voor Christelijke Filosofie

Conferentie Leuven augustus 2016 – ND-artikel 19-08-2016

“Christenen moeten niet toeteren”

Govert BuijsGELOOF

Govert Buijs | beeld Aart Deddens

Leuven was de afgelopen week een ontmoetingsplaats voor 150 christen-filosofen, theologen en andere wetenschappers vanuit alle continenten. Wat is de rol van christenen in nieuwe vormen van samenleven die zich over de hele wereld ontwikkelen? Deze vraag stond centraal op het congres dat door de Stichting voor Christelijke Filosofie samen met de Evangelische Theologische Faculteit Leuven was georganiseerd. Een gesprek met congresvoorzitter prof.dr. Govert Buijs.

Waarom deze conferentie?

‘In Nederland zijn we ons er niet zo van bewust, maar in een paar decennia tijd is het christendom van een westerse religie een niet-westerse religie geworden. In het Westen heeft het christendom de eeuwen door een grote invloed gehad op de samenleving. In de komende jaren zullen in veel niet-westerse samenlevingen christenen op posities terechtkomen waar zij echt invloed kunnen hebben, in de politiek, in de economie, in het onderwijs. Wat gaan ze dan doen? Deze conferentie wil een dialoog op gang brengen tussen ‘oude’ en ‘nieuwe’ christenen over hoe je als christen present kunt zijn in de samenleving.’

Christenen vertellen elkaar tijdens de conferentie waarmee ze bezig zijn, stellen zich open voor kritiek, geven elkaar advies. Is er ook een doel op collectief niveau?

‘Christenen gaan soms heel kritiekloos mee met allerlei ontwikkelingen in de samenleving of trekken zich helemaal uit de samenleving terug in eigen kring, of zelfs beide tegelijk. Binnen de beweging voor christelijke filosofie, die in Nederland ontstaan is rond het werk van Dooyeweerd en Vollenhoven, gaat het om kritisch meedoen. Niet aan de kant blijven, maar creatief nieuwe wegen zoeken. Ook binnen de theologie komt de laatste jaren iets vergelijkbaars op, wat vaak ‘‘publieke theologie’’ genoemd wordt. Met elkaar bespreken we wat die houding betekent voor uitdagingen van onze samenleving nu. We zijn geen actiegroep, maar streven er wel naar dat christenen actief meedoen. Dat kan in Nederland iets heel anders betekenen dan in Brazilië, Zuid-Afrika of Zuid-Korea.’

Om welke uitdagingen gaat het dan?

‘Heel kort gezegd: hoe leven we met de aarde? Hoe leven we met elkaar als mensen met heel verschillende religieuze en culturele identiteiten? Want het probleem van de multiculturele samenleving speelt vrijwel overal in de wereld. En als derde: hoe bouwen we een rechtvaardige en humane economie? Denk aan de enorme impact van de financiële crisis. Deze uitdagingen spelen overal, maar vaak op heel verschillende manieren.

Vanuit Zuidelijke landen worden vaak nog twee uitdagingen toegevoegd die in Noordelijke landen wel – ten onrechte, denk ik – als vanzelfsprekend gezien worden: de kwaliteit van de rechtsstaat en de kwaliteit van gezin en familie. De rechtsstaat is belangrijk omdat corruptie in veel landen een immens probleem is, ook onder christenen. De kwaliteit van gezin en familie doen wij in het Noorden vaak een beetje af als ‘burgerlijk’, maar christenen uit het Zuiden leggen er veel nadruk op.

Een laatste uitdaging is erg interessant en schrijnend: terwijl de armoedeproblematiek blijft bestaan in het Zuiden, komt daarnaast de consumptiesamenleving op, met de daarbij horende overvloed.’

telegram aan Habermas

De Duitse filosoof Habermas heeft erkend dat het seculiere humanisme is vastgelopen. Er is een moreel vacuüm ontstaan dat volgens hem alleen door religies gevuld kan worden. Zij kunnen de voor het samenleven noodzakelijke waarden bieden. Stel, jullie sturen een telegram aan Habermas, wat zou daarin staan?

‘Habermas wil inderdaad ruimte maken voor religie in de samenleving. Hij is bang dat vanuit een plat seculier wereldbeeld geen enkele inspiratie uitgaat om de grote uitdagingen aan te pakken. Tegelijk is hij beducht voor religieus fundamentalisme dat geen ruimte wil geven aan andersdenkenden. Vaak hebben we de indruk dat het nieuwe christendom bijvoorbeeld in diverse Afrikaanse landen, bestaat uit dit soort fundamentalisten.

Tijdens de conferentie is me gebleken dat die indruk grotendeels onjuist is. Ook veel nieuwe christenen beseffen heel goed dat ze in plurale samenlevingen leven en ze willen die ook in stand houden. Dat verhindert hen echter niet om stevige standpunten in te nemen. In het telegram aan Habermas zou daarom kunnen staan ‘‘kom en zie!’’.’

Op welke manier kan de door Habermas voorgestelde rol voor religies gaan werken?

‘Christenen moeten uiteraard ook zelf willen bijdragen aan de samenleving en zich niet verstoppen. Dat kan soms in het publieke debat, in de media. Het kan gaan over concrete maatschappelijke betrokkenheid, denk aan de vluchtelingenopvang. De ene keer zal voor die bijdrage veel sympathie zijn, de andere keer word je uitgejouwd. Je moet dus wel een beetje een dikke huid ontwikkelen. Het kan aan alle kanten schuren.

Heel belangrijk is in dit verband goede vorming, goed onderwijs, zodat christenen met goede argumenten komen en niet maar wat toeteren. Een hele interessante ontwikkeling in dit verband is dat in Zuidelijke landen de laatste jaren door christenen veel scholen en universiteiten zijn opgericht. Er vindt inmiddels al een levendige uitwisseling van lesmateriaal plaats tussen Noord en Zuid.

Bijdragen aan de samenleving kan alleen slagen als je ook bereid bent tijd te investeren in onderwijs als voorbereiding daarop – het lijkt erop dat christenen in het Zuiden dat meer en meer beseffen en christenen in het Noorden hoe langer hoe minder.’ <

Laat een bericht achter:

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd.