Stichting voor Christelijke Filosofie

Nieuws

Vandaag maakt de KNAW bekend dat onze Groningse hoogleraar Jeroen de Ridder per 1 april 2020 voorzitter wordt van De Jonge Akademie, voor een termijn van twee jaar.

Jeroen de Ridder is al sinds 2017 lid van De Jonge Akademie. Daar hield hij zich tot nu toe bezig met wetenschapsbeleid, in het bijzonder onderwerpen als vermindering van regeldruk, loopbaanbeleid en team science.

Over De Jonge Akademie

De Jonge Akademie is binnen de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen (KNAW) een zelfstandig platform van jonge wetenschappers, die internationaal tot de top van hun vakgebied behoren. De Jonge Akademie ontplooit activiteiten op het gebied van interdisciplinariteit, wetenschapsbeleid, wetenschap en samenleving, en internationalisering. Het lidmaatschap duurt vijf jaar.

prof. dr. ir. Jeroen de Ridder

Wil je meer weten over Jeroen de Ridder over zijn werk voor Stichting voor Christelijke Filosofie? Lees dan een recent interview met hem in Aspecten.

Alle workshops die tijdens het middagprogramma van de Christelijke Filosofie Conferentie 2020 op de agenda staan, zijn inmiddels bekend.

De volgende workshops staan op het programma:


Ronde 1 (13:30-14:30 uur)
  1. De kwaliteit van relaties volgens de joodse filosofie, prof. dr. Renée van Riessen, bijzonder hoogleraar Christelijke Filosofie aan de Universiteit Leiden.
  2. Antropocentrisme ter discussie, Eva van Urk, promovendus op het gebied van ecotheologie aan de Vrije Universiteit Amsterdam.
  3. Kan filosofie wel christelijk zijn? (workshop speciaal voor studenten en scholieren), prof. dr. ir. Jeroen de Ridder, bijzonder hoogleraar Christelijke Filosofie aan de Rijksuniversiteit Groningen.
  4. De ecologische crisis aan de hand van Kingsnorth en Heidegger: een technische of spirituele crisis? André van Delft, studeerde filosofie in Leiden en is momenteel masterstudent theoretische natuurkunde.
Ronde 2 (14:45-15:45 uur)
  1. Wat is de functie en betekenis van Godsargumenten? Dr. ir. Emanuel Rutten, postdoc aan de Vrije Universiteit Amsterdam.
  2. Terug naar de dingen zelf: duurzaamheid in de filosofie van Albert Borgmann, Teunis Brand, promovendus aan de Universiteit Wageningen en communicatiemedewerker bij Stichting voor Christelijke Filosofie.
  3. Moeten we de wereld verbeteren of moeten we ervan worden bevrijd? Jacques Ellul over de stad als macht, Frank Mulder, journalist, schreef het boek De geluksmachine en werkte mee aan de vertaling van Elluls boek De grote stad.
  4. Dooyeweerd voor Dummies, prof. dr. Maarten Verkerk, emeritus hoogleraar Christelijke Filosofie.

Klik hier voor de inhoudelijke beschrijvingen van de workshops.

Op 4 oktober hield prof. dr. Maarten Verkerk zijn afscheidsrede als als bijzonder hoogleraar Christelijke Filosofie aan de Universiteit Maastricht. De titel van zijn rede luidde: ‘De verborgen dimensie van de klimaatcrisis: Religie, duurzaamheid en inclusie – pleidooi voor het heilige‘.

Klik hier voor de volledige tekst.


Samenvatting

Het debat over de klimaatcrisis wordt omgeven door levensgrote dilemma’s. Aan de ene kant laten de rapporten van de IPCC, een internationale organisatie die zich met klimaatverandering bezighoudt, zien dat de klimaatcrisis wordt veroorzaakt door de activiteiten van de mens. Drastische maatregelen zijn nodig om de stijging van de zeespiegel te beperken. Aan de andere kant ontkennen populistische partijen dat klimaatverandering veroorzaakt wordt door de mens of ontkennen ze de klimaatverandering zelf. Ook zien we de terugtrekking van Amerika uit de klimaatakkoorden van Parijs.

Maarten Verkerk

In mijn afscheidsrede stel ik de verborgen dimensie van de klimaatcrisis aan de orde; een dimensie die we niet zien of niet willen zien.

Bruno Latour, een Franse filosoof, is van mening dat de klimaatcrisis veroorzaakt wordt door de moderne mens. Hij stelt dat er de laatste decennia iets bijzonders gebeurt: de aarde komt in opstand. Latour gebruikt het beeld van het toneelspel om duidelijk te maken wat er gebeurt. Op het toneel staan de acteurs centraal. Zij spelen een actieve rol en bepalen de ontknoping. De decors, de coulissen en het gebouw zijn passief. Ze vormen de achtergrond. Dit beeld geeft volgens Latour een goede beschrijving van de verhouding tussen de moderne mens en de aarde in het verleden. De mens is actief en de aarde is passief. In de laatste decennia is daar echter verandering in gekomen. De decors, de coulissen en het gebouw zijn actief geworden, zijn het toneel opgeklommen en spelen een hoofdrol. Het hele verhaal verandert en de ontknoping wordt een groot vraagteken. De aarde is – in de woorden van Latour – een „politieke actor” geworden.  

Latour is van mening dat de klimaatcrisis samenhangt met andere verschijnselen. Hij wijst op fenomenen als meer ruimte voor de economie, explosie van ongelijkheden, migratiecrisis, ontkenning van de klimaatverandering en de opkomst van het populisme. In zijn visie hangen al deze verschijnselen nauw samen. Het zijn allemaal symptomen van een en hetzelfde probleem.   Ik bespreek de visie van Latour mede op basis van de filosofen Ferry, Szerszynski en Dooyeweerd. Ik laat zien dat de bovengenoemde problemen een gezamenlijke noemer hebben. Dat er sprake is van een verborgen dimensie. Namelijk, de opkomst van de moderne en de postmoderne mens heeft geleid tot het stap voor stap verbreken van alle verbindingen. Eerst de verbinding met God, daarna de verbinding met de natuur en ten slotte die met de medemens. Bij christenen is ook sprake van verbroken verbindingen: we zijn ‘vergeten’ dat alle verbindingen van de mens betekenis krijgen vanuit Jezus Christus. Niet alleen de verbinding met God, maar ook die met de medemens en de natuur.


Afscheid Maarten Verkerk in het nieuws

Het Reformatorisch Dagblad en het Nederlands Dagblad besteedden aandacht aan het afscheid van Maarten Verkerk.

Het RD plaatste het opinie-artikel ‘Klimaatcrisis kent verborgen dimensie van verbroken verbindingen‘, dat een samenvatting biedt van de afscheidsrede van Maarten Verkerk.

Ook het ND publiceerde een opinie-artikel met een samenvatting van de rede (‘De aarde wordt een angstaanjagend monster‘). Daarnaast interviewden zij Maarten Verkerk over zijn afscheid (‘CU-senator Maarten Verkerk neemt geen afscheid van Limburg‘). Om de artikelen te kunnen lezen, moet u wel inloggen op de betreffende websites.



Van prof. dr. Renée van Riessen, hoogleraar namens onze Stichting aan de Universiteit Leiden, is pas een nieuw boek verschenen bij Uitgeverij Sjibbolet: Van zichzelf bevrijd. Levinas over transcendentie & nabijheid.

Lees hier een interview met Renée van Riessen over haar boek. Onderaan vindt u een button om het te bestellen. Beluister ook deze podcast.

Op 8 april 2019 vond in het academiegebouw van de Universiteit Utrecht een Veritas-forum plaats i.s.m. Stichting voor Christelijke Filosofie met als thema Ik stuntel, dus ik ben. Over de grens tussen gelukken en mislukken. Meer dan 200 studenten en andere geïnteresseerden waren getuige van een boeiend debat in het kader van de Maand van de Filosofie.

 

Aan de hand van het thema zoomden we in op ons beeld van en visie op de mens. In hoeverre is de mens een stuntelend wezen en welke plek mag stuntelen hebben in ons mens-zijn? Enerzijds wierpen we de vraag op of er in onze prestatiemaatschappij ruimte is voor imperfectie, gebrokenheid, kortom gestuntel. Anderzijds wilden we nagaan welke rol verantwoordelijkheid nog speelt als we de stuntelende kant van de mens onderkennen.

 

De vraag naar de rol van gestuntel en verantwoordelijkheid kwam duidelijk naar voren in de ‘bonnetjesaffaire’ rondom de toenmalige burgemeester van Rotterdam, Bram Peper. Onder leiding van EO-presentator Andries Knevel ging hij in gesprek met gedragswetenschapper Ben Tiggelaar. Verder sprak journaliste Rinke Verkerk aan het begin van de avond een column uit en blikte ze op het eind terug.

 

Bekijk de opname van de avond via https://www.youtube.com/watch?v=UGxLXG0MXZ0&feature=youtu.be

Onze hoogleraar Govert Buijs heeft met Ad Verbrugge en Jelle van Baardewijk de Socratesbeker 2019 gewonnen met hun boek Het goede leven en de vrije markt. De prijs is 30 maart uitgereikt voor het beste Nederlandstalige boek van 2018 in het kader van de start van de Maand van de Filosofie.

De jury prijst de zorgvuldige manier waarop de auteurs de verschillende filosofische tradities tegen elkaar afwegen en toegankelijk maken voor een breed publiek. Ze vindt het ook een pluspunt dat de auteurs de verhouding tussen het persoonlijke en de filosofie expliciet tot thema hebben gemaakt.

Zie voor meer informatie https://www.maandvandefilosofie.nl/socratesbeker

 

Liefde voor het vak, dat heeft Renée van Riessen zeker: als filosoof, dichter en bijzonder hoogleraar christelijke filosofie. Ze is gegrepen door de filosofie van Buber en Levinas, maar praat net zo hartstochtelijk over Vondel en Multatuli. Evengoed windt ze zich op over de teloorgang van de klassieken in het Nederlandse onderwijs en de uitholling van het leraarschap. “Je kunt als docent alleen maar inspireren als je iets brengt waar je enthousiast over bent.”


Lees hier het hele interview met Renée van Riessen in ‘Op Adem’ (Verus)

In onze boekenreeks is opnieuw een boek van de Amerikaanse christen-filosoof Nicholas Wolterstorff verschenen. In 2017 brachten we Denken om shalom uit, waarin Wolterstorffs zoektocht naar een christelijke visie op allerlei maatschappelijke praktijken werd besproken. In dat boek wijdde dr. ir. Rob Nijhoff, redacteur van de reeks, al een hoofdstuk aan het denken van Wolterstorff over liturgie. Ook kondigde hij in dat verband de vertaling aan van The God We Worship, De God die wij aanbidden, dat nu uitgekomen is.

 

Zoals Rob Nijhoff en dr. Bart Cusveller, mederedacteur van onze reeks, in het Woord vooraf schrijven, past dit boek in de grotere gerichtheid van Wolterstorff bij het ouder worden op de omgang tussen God en ons mensen. Ook al is dit boek een verkenning in liturgische theologie, Wolterstorff ontpopt zich als filosoof door over christelijke vieringen te reflecteren en zich daarbij de vraag te stellen wat liturgische elementen over God zeggen. In de Nabeschouwing bespreekt prof. dr. Hans Schaeffer, hoogleraar Praktische Theologie aan de Theologische Universiteit Kampen, wat dit boek te bieden heeft voor de verdere doordenking van liturgische praktijken in Nederland.

 

De God die wij aanbidden. Op verkenning in de liturgische theologie kost € 21,90 (excl. verzendkosten). U kunt het bestellen door contact op te nemen met Marieke Haan via info@christelijkefilosofie.nl of 033-4328288.

Cursus Wijsgerige Ethiek Universiteit van Maastricht

 

In de jaren 2009-2010 tot en met 2018-2019 heb ik als onderdeel van mijn leerstoel Christelijke Filosofie in Maastricht het vak ‘Wijsgerige Ethiek’ gedoceerd. Dit is een keuzevak op het University College Maastricht (UCM).

 

Opzet

Toen ik dit vak overnam, waren er elk jaar tussen de 6 en 12 studenten. Persoonlijk was ik minder gelukkig met de toenmalige opzet, onder andere omdat niet alle belangrijke stromingen in de ethiek werden besproken. Uiteindelijk heb ik gekozen voor een opzet waarin de volgende filosofen/stromingen besproken werden:

  • Aristoteles: het deugdzame leven
  • Epictetus: leven volgens de orde van de natuur
  • Augustinus en Calvijn: het christelijke leven
  • Bentham en Mill: leven naar de maat van de utiliteit
  • Kant: leven naar de morele wet van de ratio
  • Nietzsche: de ‘grand style’
  • Habermas: consensus in dialoog
  • Levinas: het humanisme van de Ander
  • Ethiek van de duurzaamheid
  • Bedrijfsethiek

 

Methode

Op het UCM wordt de methode van het Problem Based Learning gebruikt (PBL). In totaal zijn er twaalf bijeenkomsten van 2 uur. Er wordt gewerkt met groepen van 12 studenten en één tutor. De eerste meeting wordt gebruikt als introductie en voor de ‘pre-discussion’ van Aristoteles. Op basis van informatie in de handleiding bepalen de studenten zelf wat hun probleemstelling is en welke leerdoelen ze willen bereiken. Na deze meeting gaan de studenten zelf aan de slag. Ze moeten zelf onderzoek doen naar de achtergronden van de ethiek van Aristoteles. Ook moeten ze twee teksten lezen: circa 20 bladzijden uit de Nicomachean Ethics van Aristoteles en ruimt 10 bladzijden uit het boek After Virtue van Alasdair MacIntyre.

 

De tweede meeting begint met de ‘post-discussion’: de studenten proberen samen de leerdoelen met betrekking tot Aristoteles te bereiken op basis van de stukken die ze hebben gelezen. De taak van de tutor is om te stimuleren dat elke student actief participeert, in te grijpen als de discussie vastloopt en waar nodig de gegeven antwoorden aan te scherpen. Het laatste half uur wordt gebruikt voor de pre-discussion van de volgende taak – in dit geval over Epictetus. Enzovoorts.

 

PBL is een leuke methode. Het vergt veel van de docent. Je moet twee uur scherp luisteren en steeds weer afwegen of je moet ingrijpen of niet. In de praktijk krijgen de studenten de teksten goed onder de knie.

 

Ook geef ik twee hoorcolleges. In één hoorcollege geef ik op basis van het denken van Luc Ferry een overzicht van de geschiedenis van de filosofie en daarmee de geschiedenis van de ethiek. In een tweede hoorcollege worden de verschillende benaderingen met elkaar vergeleken.

 

Paper

Als afsluiting moeten de studenten een lange paper schrijven (4500 woorden). Ze zijn vrij om een onderwerp te kiezen. Op basis van een case study moeten ze dan een ethisch oordeel geven op basis van twee of drie verschillende ethische perspectieven. De studenten vinden het erg leuk om zelf een onderwerp uit te kiezen. De variatie is dan ook erg groot: burgerschap voor robots, hulp aan een vluchtelingenkind door een journalist, martelen voor het goede doel, invasie in Irak, Verenigd Europa, vernietigen van embryo-cellen, ethiek van geslachtsverandering, Crisp techniek, slavernij, witte leugens, borstvergroting, Chinese ‘social credit system’, nazi’s en fascisten in democratische systemen, lobbyen, eten van vlees et cetera. Een enkele keer heb ik een student(e) begeleid om haar scriptie om te zetten in een artikel voor Sophie.

 

Existentiële vragen

Elk jaar heb ik wel één of twee studenten die met existentiële vragen naar me toekomen en waarmee ik dan verder doorpraat. In enkele gevallen heeft dit geresulteerd in een scriptie waarin de student(e) verschillende filosofen onderzocht om meer zicht te krijgen op de zin van zijn of haar leven. Enkele jaren geleden kreeg ik nog een mail van een studente, die vijf jaar eerder zo’n scriptie had geschreven en die mij met veel plezier vertelde dat ze haar leven weer ‘op de rit’ had.

 

Resultaten

In de loop van de jaren zijn de aantallen studenten snel gegroeid. In het eerste jaar had ik één groep studenten. Het jaar daarna drie groepen. En weer enkele jaren later vier groepen. De studenten maken veel mond-op-mond reclame voor mijn vak: ze vinden het heel leuk.

 

De evaluaties zijn in het algemeen erg positief (schaal: 1-5): algemeen oordeel over de cursus en het algemene oordeel over de tutor (ondergetekende) was alle jaren circa 4,5. En dat is hoog. Ook scoort de cursus hoog op de ondersteuning van het individuele leerproces: circa 4,6. Response was circa 90%.

 

Vervolg

In juni 2019 zal ik mijn onderwijsactiviteiten beëindigen. Ik ben nu bezig om de cursus aan iemand anders over te dragen. Op vrijdag 4 oktober 2019 zal ik formeel mijn afscheidsrede houden.

 

Maarten Verkerk

19 februari 2019