Stichting voor Christelijke Filosofie

Maarten Verkerk over zijn (laatste) onderwijs in Maastricht

Cursus Wijsgerige Ethiek Universiteit van Maastricht

 

In de jaren 2009-2010 tot en met 2018-2019 heb ik als onderdeel van mijn leerstoel Christelijke Filosofie in Maastricht het vak ‘Wijsgerige Ethiek’ gedoceerd. Dit is een keuzevak op het University College Maastricht (UCM).

 

Opzet

Toen ik dit vak overnam, waren er elk jaar tussen de 6 en 12 studenten. Persoonlijk was ik minder gelukkig met de toenmalige opzet, onder andere omdat niet alle belangrijke stromingen in de ethiek werden besproken. Uiteindelijk heb ik gekozen voor een opzet waarin de volgende filosofen/stromingen besproken werden:

  • Aristoteles: het deugdzame leven
  • Epictetus: leven volgens de orde van de natuur
  • Augustinus en Calvijn: het christelijke leven
  • Bentham en Mill: leven naar de maat van de utiliteit
  • Kant: leven naar de morele wet van de ratio
  • Nietzsche: de ‘grand style’
  • Habermas: consensus in dialoog
  • Levinas: het humanisme van de Ander
  • Ethiek van de duurzaamheid
  • Bedrijfsethiek

 

Methode

Op het UCM wordt de methode van het Problem Based Learning gebruikt (PBL). In totaal zijn er twaalf bijeenkomsten van 2 uur. Er wordt gewerkt met groepen van 12 studenten en één tutor. De eerste meeting wordt gebruikt als introductie en voor de ‘pre-discussion’ van Aristoteles. Op basis van informatie in de handleiding bepalen de studenten zelf wat hun probleemstelling is en welke leerdoelen ze willen bereiken. Na deze meeting gaan de studenten zelf aan de slag. Ze moeten zelf onderzoek doen naar de achtergronden van de ethiek van Aristoteles. Ook moeten ze twee teksten lezen: circa 20 bladzijden uit de Nicomachean Ethics van Aristoteles en ruimt 10 bladzijden uit het boek After Virtue van Alasdair MacIntyre.

 

De tweede meeting begint met de ‘post-discussion’: de studenten proberen samen de leerdoelen met betrekking tot Aristoteles te bereiken op basis van de stukken die ze hebben gelezen. De taak van de tutor is om te stimuleren dat elke student actief participeert, in te grijpen als de discussie vastloopt en waar nodig de gegeven antwoorden aan te scherpen. Het laatste half uur wordt gebruikt voor de pre-discussion van de volgende taak – in dit geval over Epictetus. Enzovoorts.

 

PBL is een leuke methode. Het vergt veel van de docent. Je moet twee uur scherp luisteren en steeds weer afwegen of je moet ingrijpen of niet. In de praktijk krijgen de studenten de teksten goed onder de knie.

 

Ook geef ik twee hoorcolleges. In één hoorcollege geef ik op basis van het denken van Luc Ferry een overzicht van de geschiedenis van de filosofie en daarmee de geschiedenis van de ethiek. In een tweede hoorcollege worden de verschillende benaderingen met elkaar vergeleken.

 

Paper

Als afsluiting moeten de studenten een lange paper schrijven (4500 woorden). Ze zijn vrij om een onderwerp te kiezen. Op basis van een case study moeten ze dan een ethisch oordeel geven op basis van twee of drie verschillende ethische perspectieven. De studenten vinden het erg leuk om zelf een onderwerp uit te kiezen. De variatie is dan ook erg groot: burgerschap voor robots, hulp aan een vluchtelingenkind door een journalist, martelen voor het goede doel, invasie in Irak, Verenigd Europa, vernietigen van embryo-cellen, ethiek van geslachtsverandering, Crisp techniek, slavernij, witte leugens, borstvergroting, Chinese ‘social credit system’, nazi’s en fascisten in democratische systemen, lobbyen, eten van vlees et cetera. Een enkele keer heb ik een student(e) begeleid om haar scriptie om te zetten in een artikel voor Sophie.

 

Existentiële vragen

Elk jaar heb ik wel één of twee studenten die met existentiële vragen naar me toekomen en waarmee ik dan verder doorpraat. In enkele gevallen heeft dit geresulteerd in een scriptie waarin de student(e) verschillende filosofen onderzocht om meer zicht te krijgen op de zin van zijn of haar leven. Enkele jaren geleden kreeg ik nog een mail van een studente, die vijf jaar eerder zo’n scriptie had geschreven en die mij met veel plezier vertelde dat ze haar leven weer ‘op de rit’ had.

 

Resultaten

In de loop van de jaren zijn de aantallen studenten snel gegroeid. In het eerste jaar had ik één groep studenten. Het jaar daarna drie groepen. En weer enkele jaren later vier groepen. De studenten maken veel mond-op-mond reclame voor mijn vak: ze vinden het heel leuk.

 

De evaluaties zijn in het algemeen erg positief (schaal: 1-5): algemeen oordeel over de cursus en het algemene oordeel over de tutor (ondergetekende) was alle jaren circa 4,5. En dat is hoog. Ook scoort de cursus hoog op de ondersteuning van het individuele leerproces: circa 4,6. Response was circa 90%.

 

Vervolg

In juni 2019 zal ik mijn onderwijsactiviteiten beëindigen. Ik ben nu bezig om de cursus aan iemand anders over te dragen. Op vrijdag 4 oktober 2019 zal ik formeel mijn afscheidsrede houden.

 

Maarten Verkerk

19 februari 2019