Stichting voor Christelijke Filosofie

Workshops Christelijke Filosofie Conferentie 2020

Ronde 1 (13:30-14:30 uur)

1. De kwaliteit van relaties volgens de joodse filosofie

Prof. dr. Renée van Riessen, bijzonder hoogleraar Christelijke Filosofie, Universiteit Leiden
Voorzitter: Sander Luitwieler, directeur

In het joodse denken is er veel aandacht voor de kwaliteit van relaties. Volgens de joodse denker Martin Buber (1878-1965) hangt de kwaliteit van gemeenschappen af van de kwaliteit van de relaties binnen de gemeenschap. Wat bedoelde hij daarmee? En waarin moeten we de kwaliteit van relaties zoeken volgens andere joodse denkers zoals Franz Rosenzweig (1889-1929) en Emmanuel Levinas (1906-1995)? Betekent de aandacht voor relaties dat het individu in hun filosofie onbelangrijk wordt? Welke rol speelt de religie in het verhaal over de relaties?
De werkwijze: een korte inleiding waarna er  veel ruimte is voor vragen en gesprek.


2. Antropocentrisme ter discussie

Eva van Urk, promovendus op het gebied van ecotheologie aan de Vrije Universiteit Amsterdam
Voorzitter: Dirk van Schepen, bestuurslid

Draait alles in het christelijk geloof om de mens, die door God boven de schepping gesteld zou zijn en daarover mag heersen? Of zijn er ook andere, meer inclusieve visies denkbaar? In deze workshop onderzoeken we de eeuwenoude achtergrond en doorwerking van antropocentrische ideeën, en ook de bestrijding daarvan, om vandaaruit stil te staan bij actuele discussies over de ecologische implicaties van onze mensbeelden en mens-diervisies.
Zo voerde de eerste-eeuwse hellenistische joodse filosoof Philo van Alexandrië een verhitte discussie met zijn neef Alexander over de vraag of dieren door God omwille van de mensheid geschapen waren. Philo dacht van wel, Alexander van niet. Philo verweet Alexander dat hij zich bezondigde aan heiligschennis in het licht van de speciale plek die God de mens had toebedeeld.
Er is vandaag de dag dus niets nieuws onder de zon wanneer we de (veronderstelde) verschillen tussen mensen en dieren, en de antropocentrische betekenissen die we daaraan toekennen, kritisch bevragen en desnoods corrigeren. Wat is een evenwichtige ‘ecologische’ visie op mens en dier?


3. Kan filosofie wel christelijk zijn? (workshop speciaal voor studenten en scholieren)

Prof. dr. ir. Jeroen de Ridder, bijzonder hoogleraar Christelijke Filosofie aan de Rijksuniversiteit Groningen
Voorzitter: Teunis Brand, communicatiemedewerker

Is het hele idee van ‘christelijke filosofie’ niet intern tegenstrijdig? Het punt van filosofie is toch dat je alles in twijfel kunt trekken en zonder vooroordelen op zoek gaat naar de waarheid en de beste argumenten? Aan de andere kant is christelijk geloof ‘een zeker weten’ van dingen die je niet kunt zien – niks twijfel dus. In deze workshop gaan we samen nadenken over wat christelijke filosofie wel en niet kan zijn. Jeroen de Ridder, die zelf bijzonder hoogleraar christelijke filosofie in Groningen is, zal enkele voorstellen doen, maar de deelnemers worden uitgedaagd om hun eigen oordeel te vormen.


4. De ecologische crisis aan de hand van Kingsnorth en Heidegger: een technische of spirituele crisis?

André van Delft, behaalde een master filosofie en is bezig met een master theoretische natuurkunde (beide aan de Universiteit Leiden)
Voorzitter: Henk Jongbloed, bestuurssecretaris

Paul Kingsnorth is in zijn jonge jaren milieuactivist geweest, maar komt daar inmiddels op terug en bekritiseert deze beweging. Milieuactivisten vallen tegenwoordig ten prooi aan hetzelfde technische denken dat ons de crisis gebracht heeft, zo is zijn stellingname. De ecologische crisis is echter volgens Kingsnorth geen technisch probleem, maar eerder een spirituele crisis, gelegen in het feit dat de mens geen notie meer heeft van iets dat hem overstijgt.
Ik zal dit tijdens de workshop illustreren aan de hand van een aantal kernachtige fragmenten uit een uitzending van VPRO Tegenlicht over Kingsnorth. Vervolgens zal ik die fragmenten gebruiken als ingang in de techniekfilosofie van Martin Heidegger. Heidegger meende namelijk op vergelijkbare wijze dat wij ons tegenwoordig ‘heer en meester der aarde wanen’. Zo wil ik aan de hand van Kingsnorth illustreren dat wat Heidegger in de jaren vijftig het ‘hoogste gevaar’ van de moderne techniek noemde, inmiddels op ingrijpende wijze actueel is geworden.


Ronde 2 (14:45-15:45 uur)


1. Wat is de functie en betekenis van Godsargumenten?

Dr. ir. Emanuel Rutten, postdoc aan de Vrije Universiteit Amsterdam
Voorzitter: Peter Sneep, bestuursvoorzitter

In deze workshop over Godsargumenten zullen we de vraag stellen naar de functie en betekenis van rationele argumenten voor het bestaan van God. Hierbij gaan we uit van algemeen theïsme en dus niet van een specifieke godsdienst zoals het christendom of de Islam. God wordt begrepen als een onveroorzaakt zelfbewust wezen dat de ultieme grond en oorsprong is van de gehele werkelijkheid.
Waarvoor zijn dergelijke argumenten eigenlijk bedoeld? Kunnen ze iemand helpen om tot een doorleefd en bezield geloof in God te komen? Zijn ze wellicht noodzakelijk voor een intellectueel verantwoord geloof in God? Of reduceren Godsargumenten het geloof in God en meer in het algemeen religie tot een zaak van het verstand alleen? Resulteren ze niet in een te eenzijdig rationeel dan wel te antropocentrisch beeld van God?
Deze en andere vragen zullen aan de orde komen. Daarnaast zullen we ook een of twee concrete voorbeelden van Godsargumenten bekijken, zoals het kosmologisch Godsargument en het modaal-epistemisch Godsargument.

Zie voor meer informatie onderstaande blogspots:

http://gjerutten.blogspot.com/2013/11/de-filosofische-bijsluiter.html

https://www.gjerutten.nl/NegatievePositieveTheologie_ERutten.pdf


2. Terug naar de dingen zelf: duurzaamheid in de filosofie van Albert Borgmann

Teunis Brand, promovendus aan de Universiteit Wageningen en communicatiemedewerker bij Stichting voor Christelijke Filosofie
Voorzitter: Dirk van Schepen, bestuurslid

Het duurzaamheidsvraagstuk wordt vaak voorgesteld als een technische zoektocht naar de meest zuinige energiebronnen. Het ideaal lijkt te zijn om duurzaamheid te realiseren zonder ons consumptieniveau te hoeven aanpassen. Deze voorstelling impliceert dat duurzaam handelen geen intrinsiek onderdeel uitmaakt van onze levensstijl, maar er slechts de begrenzing van vormt. Met behulp van de filosofie van Albert Borgmann zal besproken worden waarom dat problematisch is.
Volgens Borgmannn verwachten we van technologie dat het ons directe behoeftebevrediging verschaft, zonder dat we ons daarbij hoeven in te spannen (eten uit de magnetron, warmte door de cv, vermaak door de TV). Dit leidt, aldus Borgmann, tot verlies van betrokkenheid op de wereld om ons heen. Daar tegenover stelt hij dat in een goed leven waardevolle dingen en praktijken centraal staan die juist actieve betrokkenheid vereisen (zelf een maaltijd bereiden, hout hakken en de haard opstoken, wandelen).
Tijdens de workshop wil ik de vraag bespreken of en hoe Borgmanns filosofie helpt om een visie op het goede leven te formuleren waarin duurzaamheid een intrinsiek onderdeel is in plaats van een externe begrenzing.


3. Moeten we de wereld verbeteren of moeten we ervan worden bevrijd? Jacques Ellul over de stad als macht

Frank Mulder, journalist, schreef het boek De geluksmachine en werkte mee aan de vertaling van Elluls boek De grote stad
Voorzitter: Sander Luitwieler, directeur

De Franse christelijke denker Jacques Ellul is een van de grondleggers van de milieubeweging. Maar dat we echt een groene samenleving zouden kunnen bouwen, daar geloofde hij niet in. Hij wees al halverwege de 20e eeuw op de gevolgen van een technisch-economische orde die zijn eigen doel was geworden, op zoek naar efficiëntie en groei.
Omdat veel mensen Elluls theologische werk niet kennen, waar hij uitlegt wat dan wél onze taak is, is er nu een dikke bijbelstudie van hem in het Nederlands vertaald, De grote stad. Het boek wordt op de conferentie gepresenteerd.
Ellul gelooft dat de Bijbel één grote aanklacht is tegen de stad, het symbool van de rebellie tegen God. De stad is een macht die onze vrijheid ondermijnt. We kunnen die macht niet wezenlijk veranderen, we zullen ervan bevrijd moeten worden. Wat betekent dat voor onze taak hier en nu, in de stad?

Wie meer wil lezen over thema’s die Ellul bestudeerde, kan zich opgeven voor De Rode Pil, een ezine met nieuwtjes over politiek, geloof, techniek en vrijheid. Geef je op bij mlangeraar@hotmail.com


4. Dooyeweerd voor Dummies

Prof. dr. Maarten Verkerk, emeritushoogleraar Christelijke Filosofie aan de Universiteit Maastricht
Voorzitter: Annemiek van Woudenberg-de Groot, bestuurslid

Filosofie heeft de naam ‘moeilijk’ te zijn. Dat geldt ook voor de verschillende theorieën van de christelijke filosoof Herman Dooyeweerd. Een van de redenen is dat Dooyeweerd een eigen taal ontwikkelde om zijn filosofische gedachten zo helder mogelijk uit te drukken.
In deze workshop gaan we twee belangrijke filosofische theorieën van Dooyeweerd verkennen. We doen dit op de volgende manier. Ik vertel een verhaal uit mijn eigen ervaring. We gaan in de workshop dit verhaal met elkaar analyseren. We proberen de essentie van het verhaal te begrijpen en van daaruit maken we de overstap naar de betreffende theorie van Dooyeweerd. Daarvan zal ik dan de belangrijkste elementen samenvatten.
Ik ga twee andere theorieën bespreken dan vorig jaar. Maar welke ik ga behandelen: om dat te weten te komen moet je naar de workshop komen!